Bireyin vücut bütünlüğü, hukuk düzeni tarafından korunan en temel kişilik değerlerinden biridir. Bu bütünlüğün hukuka aykırı bir fiil sonucunda ihlal edilmesi halinde ortaya çıkan zararların giderilmesi, sorumluluk hukukunun önemli bir alanını oluşturur. Türk hukukunda bedensel zararların tazmini esas olarak, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümleri kapsamında düzenlenmiştir.
Bedensel zararlar, çoğunlukla trafik kazaları, iş kazaları, tıbbi müdahaleler veya çeşitli haksız fiiller sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bu tür davalarda amaç, zarar gören kişinin malvarlığında meydana gelen eksilmeyi gidermek ve manevi açıdan uğradığı zararları kısmen de olsa telafi etmektir.
Türk Borçlar Kanunu'nun 54. maddesinde bedensel zarar halinde talep edilebilecek maddi zarar kalemleri düzenlenmiş olup bunlar; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalması veya kaybı ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplardır.
1. Bedensel Zarar Kavramı
Bedensel zarar, kişinin fiziksel bütünlüğünün ihlali sonucu ortaya çıkan zararları ifade eder. Kanunda bu kavramın tanımı yapılmamış, ancak kapsamına giren zarar türleri sayılmıştır.
Bu kapsamda bedensel zarar aşağıdaki durumları içerebilir:
Bedensel zarar kavramı yalnızca fiziki zararları değil, ruhsal sağlık bütünlüğünün ihlali durumlarını da kapsayabilmektedir.
2. Bedensel Zarar Nedeniyle Talep Edilebilecek Tazminatlar
2.1 Maddi Tazminat
Türk Borçlar Kanunu m.54'e göre bedensel zarar halinde talep edilebilecek başlıca maddi zarar kalemleri şunlardır:
2.2 Manevi Tazminat
Bedensel zarar durumunda zarar gören kişi, yaşadığı acı ve ıstırabın giderilmesi amacıyla manevi tazminat talep edebilir. Türk Borçlar Kanunu m.56'ya göre hâkim, olayın özelliklerini göz önünde bulundurarak uygun bir manevi tazminata hükmedebilir. TBK m.56/2 gereği, ağır bedensel zarar veya ölüm hâlinde, zarar görenin veya ölenin yakınlarına da manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine de karar verilebilir.
3. Bedensel Zarar Davalarında Aktüeryal Hesaplama
3.1 Aktüerya Kavramı
Aktüerya, istatistik ve matematik yöntemlerini kullanarak gelecekteki ekonomik kayıpları hesaplamaya yarayan bir bilim dalıdır. Bedensel zarar davalarında aktüerya, özellikle sürekli-geçici iş göremezlik tazminatı ve destekten yoksun kalma tazminatı hesaplamalarında kullanılmaktadır.
3.2 Aktüeryal Hesaplamada Dikkate Alınan Unsurlar
3.3 Yaşam Tabloları
Aktüeryal hesaplamalarda en önemli unsurlardan biri yaşam tablolarıdır. Yargıtay içtihatlarına göre tazminat hesaplamalarında "TRH 2010 Ulusal Mortalite Tablosu" kullanılmaktadır.
3.4 Yargıtay'ın Aktüerya Hesabına İlişkin İçtihatları
1. Gerçek zarar ilkesi: Yargıtay'a göre tazminat hesaplamasında temel ilke "gerçek zararın" belirlenmesidir.
2. SGK ödemelerinin etkisi: Sosyal güvenlik kurumunca yapılan bazı ödemelerin mükerrer tazminata yol açmaması için tazminattan mahsup edilmesi gerektiği kabul edilmektedir.
3. Hakimin tazminatı keyfi olarak değiştiremeyeceği: Türk Borçlar Kanunu m.55 uyarınca hesaplanan bedensel zarar tazminatının, miktar esas alınarak hakkaniyet gerekçesiyle artırılamayacağı veya azaltılamayacağı belirtilmiştir.
4. Zamanaşımı
Bedensel zarar nedeniyle açılacak tazminat davalarında zamanaşımı süreleri şu şekildedir:
Ancak fiil aynı zamanda suç teşkil ediyorsa, ceza zamanaşımı süresi uygulanabilmektedir.
Bedensel zararların tazmini davaları, bireyin vücut bütünlüğünün korunması ve uğradığı zararların giderilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Bu davalarda maddi ve manevi zararların doğru şekilde belirlenmesi, adil bir tazminata hükmedilmesi bakımından kritik öneme sahiptir.
Özellikle günümüzde aktüeryal hesaplama yöntemleri, bedensel zarar davalarının vazgeçilmez unsurlarından biri haline gelmiştir. Yaşam tabloları, maluliyet oranları ve ekonomik veriler kullanılarak yapılan bu hesaplamalar, zarar gören kişinin gelecekteki ekonomik kayıplarının bilimsel bir şekilde belirlenmesini sağlamaktadır.
Akademi Hukuk & Danışmanlık